Przedmiotowy System Oceniania
z wiedzy o społeczeństwie dla II klasy gimnazjum
w oparciu o podręcznik „Dziś i jutro” cz. 1
Przedmiot wiedza o społeczeństwie realizowany jest w wymiarze 1 godziny tygodniowo.
1. Metody oceniania na lekcjach wiedzy o społeczeństwie, to:
- ocena szkolna wyrażona w skali 1-6,
- ocena słowna – pochwała lub uwaga,
- ocena symboliczna w formie plusów i minusów.
2. Oceny cząstkowe uczeń otrzymuje za:
- aktywność – ocenie podlega wkład ucznia w przebieg lekcji w formie: wypowiedzi ustnych, pracy w grupach, pracy samodzielnej (pisemnej) na lekcji i w domu, udziału w olimpiadach, konkursach przedmiotowych;
- prace domowa – minimum raz w półroczu. Wszystkie prace domowe muszą być systematycznie wykonywane, a zaległości nadrabiane w ciągu tygodnia.
- kartkówki – krótka pisemna praca niezapowiedziana (obejmująca trzy ostatnie tematy);
- prace klasowe (całogodzinna), ogłoszony z co najmniej dwutygodniowym wyprzedzeniem.
Każdy uczeń musi napisać każdy sprawdzian. W razie nieobecności uczeń musi napisać pracę na najbliższej lekcji lub w terminie wyznaczonym przez nauczyciela.
3. Wagi poszczególnych form sprawdzania wiedzy i umiejętności:
3 – praca klasowa,
2 – kartkówka,
1 – zadania domowe, aktywność, prace dodatkowe, ocena poprawiona.
4. Ze względu na specyfikę przedmiotu ocena z WOS powinna przede wszystkim uwzględniać aktywność uczniów. Aktywne uczenie się organizowane przez nauczyciela jest rozumiane w programie jako zdobywanie kompetencji i sprawności w zakresie uczenia się, myślenia, poszukiwania, doskonalenia się, współpracy i działania.
Wobec uczniów o specyficznych potrzebach edukacyjnych na podstawie opinii Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nauczyciel dostosowuje kryteria ocen do możliwości uczniów.
5. Uczeń ma prawo zgłoszenia jednego nieprzygotowania w ciągu półrocza.
6. Uczeń ma możliwość poprawienia stopnia ze sprawdzianu w ciągu 3 tygodni od terminu pracy. Uczeń na obowiązek wykonania pisemnej poprawy sprawdzianu, z którego otrzymał ocenę niedostateczną.
7. Ocena roczna jest średnią ważoną ocen z pierwszego i drugiego półrocza.
Oceny są jawne zarówno dla ucznia jak i jego rodziców (prawnych opiekunów). Nauczyciele mają obowiązek udostępnić uczniowi i jego rodzicom (opiekunom prawnym) sprawdzone i ocenione prace pisemne. Sprawdzone i ocenione prace są udostępniane na życzenie ucznia i jego rodziców (prawnych opiekunów). Uczeń ma obowiązek zwrócić udostępnioną pracę kontrolną (test, praca klasowa, sprawdzian, kartkówka) w terminie ustalonym przez nauczyciela. Prace te są przechowywane w szkole przez nauczycieli przedmiotów przez cały rok szkolny. Uczeń może je odebrać w ostatnim tygodniu roku szkolnego (koniec sierpnia). Po tym terminie prace są niszczone przez nauczyciela przedmiotu.
Kryteria oceniania
Prace klasowe oceniane są zgodnie z wymaganą ilością punktów według następującej skali:
100% – ocena celująca
99% – 92% – ocena bardzo dobra
91% – 75% – ocena dobra
74% – 56% – ocena dostateczna
55% – 35 % – ocena dopuszczająca
34% – 0% – ocena niedostateczna.
1. Ocenę niedostateczną (1) otrzymuje uczeń, który nie opanował wiadomości i umiejętności na poziomie wymagań koniecznych. Uczeń:
- nie opanował wiadomości i umiejętności przewidzianych programem nauczania,
- nie potrafi, nawet przy znacznej pomocy nauczyciela, korzystać z prostych środków dydaktycznych,
- nie potrafi formułować bardzo prostych wypowiedzi ustnych i pisemnych, ponieważ nie zna i nie rozumie podstawowej terminologii stosowanej na lekcjach.
2. Ocenę dopuszczającą (2) otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności na poziomie wymagań koniecznych. Jego działania mają charakter przede wszystkim odtwórczy. Uczeń:
- ma braki w wiadomościach, nie opanował także wszystkich umiejętności przewidzianych w programie, ale nie uniemożliwia mu to dalszego poznawania treści programowych w następnych etapach edukacji,
- zadania i polecenia, które uczeń wykonuje, często przy znacznej pomocy nauczyciela, mają niewielki stopień trudności,
- zeszyt przedmiotowy prowadzi niesystematycznie, nie wykonał wszystkich prac lekcyjnych i domowych.
- podejmuje próby, często nieudane, uzasadnienia własnego stanowiska.
3. Ocenę dostateczną (3) otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności na poziomie wymagań koniecznych i podstawowych. Uczeń:
- opanował minimum wiadomości określonych programem nauczania,
- potrafi formułować schematyczne wypowiedzi ustne i pisemne,
- umie posługiwać się, często pod kierunkiem nauczyciela prostymi środkami dydaktycznymi wykorzystanymi na lekcji.
4. Ocenę dobrą (4) otrzymuje uczeń, który posiadł wiadomości na poziomie wymagań koniecznych, podstawowych i rozszerzających. Uczeń:
- nie opanował całego materiału określonego programem nauczania, ale nie utrudnia mu to
głębszego i pełniejszego poznania wiedzy podstawowej,
- rozumie genezę, przebieg i skutki wielu zjawisk zachodzących we współczesnej Polsce
i świecie,
- rozumie podstawowe reguły i procedury życia politycznego i gospodarczego,
- poprawnie posługuje się prostymi źródłami informacji,
- wykonuje samodzielnie typowe zadania polegające na ocenianiu, selekcjonowaniu,
wartościowaniu, uzasadnianiu,
- umie formułować proste, typowe wypowiedzi ustne i pisemne.
5. Ocenę bardzo dobrą (5) otrzymuje uczeń, który opanował materiał programowy. Uczeń ten dysponuje wiedzą i umiejętnościami ze wszystkich poziomów, od wymagań koniecznych po dopełniające. Uczeń:
- opanował w pełnym stopniu wiadomości i umiejętności przewidziane programem nauczania,
- sprawnie, samodzielnie posługuje się różnymi źródłami wiedzy,
- rozumie i poprawnie stosuje poznaną terminologię,
- samodzielnie formułuje wypowiedzi ustne i pisemne na określony temat, wykorzystując
wiedzę zdobytą w szkole i poza nią,
- umie współpracować w grupie,
- aktywnie uczestniczy w lekcjach.
6. Ocenę celującą (6) otrzymuje uczeń, którego wiadomości i umiejętności nie ograniczają się do poziomu wymagań programowych. Uczeń taki odznacza się specjalnymi zainteresowaniami humanistycznymi. Systematycznie pracuje nad pogłębianiem wiedzy. Jest aktywny na lekcjach i w społeczności lokalnej. Uczestniczy i osiąga sukcesy w szkolnych i pozaszkolnych konkursach i olimpiadach. Uczeń:
- wyróżnia się szeroką, samodzielnie zdobytą wiedzą,
- posiadł umiejętność samodzielnego korzystania z różnych źródeł informacji,
- samodzielnie formułuje wypowiedzi ustne i pisemne na określony temat, które są
wzorowe pod względem merytorycznym, jak i językowym,
- kształtuje swój pogląd na wypadki najnowsze poprzez lekturę prasy i literatury najnowszej,
- nie boi się wypowiadać własnych, nawet kontrowersyjnych opinii i sądów, które potrafi
prawidłowo, przekonująco uzasadnić,
- doskonale zna szeroką terminologię przedmiotową, swobodnie się nią posługuje,
- wykazuje doskonałą orientację w aktualnej sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej Polski oraz w sytuacji międzynarodowej.
Wymagania na poszczególne oceny
Temat lekcji |
Zagadnienia |
Wymagania na poszczególne oceny |
||||
dopuszczająca |
dostateczna |
dobra |
bardzo dobra |
celująca |
||
Rozdział I: Ja i moje otoczenie |
||||||
1. Ja, czyli kto? |
- tożsamość - tożsamość osobista i społeczna - samoocena - praca nad sobą - styl życia - aktywny i bierny styl życia - sposoby spędzania wolnego czasu - samorealizacja - konsumpcyjny styl życia - współczesne autorytety |
- wyjaśnia terminy: samoocena, samorealizacja, autorytet - dokonuje samooceny - tłumaczy, czym jest styl życia - podaje przykłady aktywnego i biernego spędzania wolnego czasu
|
- wyjaśnia terminy: tożsamość, konsumpcjonizm - wymienia elementy tożsamości - odróżnia tożsamość osobistą od społecznej - charakteryzuje własny styl życia - omawia różnice pomiędzy aktywnym i biernym stylem życia - wskazuje współczesne autorytety |
- podejmuje działania mające na celu eliminację swoich wad i wykorzystywanie atutów - wymienia czynniki kształtujące styl życia - przedstawia negatywne i pozytywne strony konsumpcyjnego stylu życia, na podstawie tekstu źródłowego - wyjaśnia terminy: konformizm, nonkonformizm |
- wskazuje sposoby poprawienia samooceny - uzasadnia, jaki sposób spędzania wolnego czasu jest najkorzystniejsze dla człowieka - wskazuje osobę, którą uważa za autorytet, i uzasadnia swój wybór
|
- omawia negatywne skutki zaniżonej lub zawyżonej samooceny - odróżnia autorytety rzeczywiste od pozornych
|
2. Człowiek istotą społeczną |
- socjalizacja - czynniki ułatwiające i utrudniające socjalizację - role społeczne - konflikt ról
|
- tłumaczy, co to znaczy, że człowiek jest istotą społeczną - wylicza pełnione przez siebie role społeczne
|
- wyjaśnia termin: socjalizacja - wymienia role społeczne, jakie może odgrywać człowiek
|
- wyjaśnia, co decyduje o dobrych relacjach z innymi ludźmi - określa, w jakich sytuacjach człowiek może utracić swoją indywidualność, na podstawie tekstu źródłowego |
- wskazuje czynniki sprzyjające socjalizacji i ją ograniczające
|
- wymienia przyczyny konfliktu ról społecznych |
3. Porozumiewamy się |
- komunikacja werbalna i niewerbalna - nadawca i odbiorca - zasady skutecznej komunikacji - mowa ciała - umiejętność publicznych wystąpień - prowadzenie dyskusji i debaty - praca zespołowa |
- wyjaśnia, na czym polega komunikacja werbalna i niewerbalna - prowadzi rozmowę w sposób kulturalny - wskazuje sposoby podejmowania decyzji w grupie |
- podaje zasady skutecznego porozumiewania się - wymienia podstawowe zasady publicznych wystąpień
|
- przekazuje komunikat w sposób werbalny i niewerbalny - odczytuje w sposób prawidłowy gesty rozmówcy - określa reguły przemawiania w sytuacjach oficjalnych - podaje zalety pracy zespołowej |
- wyjaśnia znaczenie mowy ciała w akcie komunikacji - uczestniczy w dyskusji lub debacie na wybrany temat
|
- prezentuje publicznie przygotowane wystąpienie - tłumaczy, na czym polega debata oksfordzka |
4. Nie taki konflikt straszny |
- przyczyny powstawania konfliktów - najczęstsze sytuacje konfliktowe - sposoby rozwiązywania konfliktów - skuteczne prowadzenie negocjacji |
- wyjaśnia terminy: konflikt, negocjacje, kompromis - podaje przykłady sytuacji konfliktowych w codziennym życiu
|
- wymienia różne typy zachowań i postaw w sytuacjach konfliktowych - wskazuje sposoby rozwiązywania konfliktów - tłumaczy, na czym polega konflikt pokoleń, na podstawie tekstu źródłowego |
- określa najczęstsze przyczyny konfliktów we współczesnym świecie - wskazuje problemy, z którymi najczęściej wiąże się konflikt pokoleń, na podstawie tekstu źródłowego |
- podaje negatywne skutki różnych zachowań w sytuacjach konfliktowych
|
- symuluje prowadzenie mediacji pomiędzy zwaśnionymi stronami |
5. Grupy społeczne |
- zbiorowość a grupa społeczna - przyczyny powstawania grup społecznych - podział grup społecznych - hierarchia w grupie - rodzina jako podstawowa grupa społeczna - funkcje rodziny |
- wyjaśnia, czym jest zbiorowość, a czym – grupa społeczna - podaje nazwy grup społecznych, do których należy - wymienia funkcje rodziny
|
- określa rolę kontaktów i więzi z innymi ludźmi w życiu człowieka - przedstawia podział grup społecznych
|
- wymienia korzyści płynące z przynależności do różnych grup społecznych - dostrzega wpływ grupy na jednostkę - charakteryzuje współczesny model rodziny
|
- omawia hierarchię grupy - przedstawia cechy, jakie powinien mieć przywódca grupy - tłumaczy, na czym polega wartość i rola rodziny oraz specyfika więzi rodzinnych
|
- wyjaśnia terminy: rodzina niepełna, rodzina przybrana, rodzina zastępcza |
6. Życie szkoły |
- władze szkolne - statut szkoły - prawa i obowiązki ucznia - zadania samorządu uczniowskiego |
- wyjaśnia, czym jest statut szkoły - wymienia podstawowe prawa i obowiązki ucznia
|
- omawia strukturę władz szkoły - podaje przykłady działań samorządu uczniowskiego
|
- określa zadania poszczególnych organów władz szkoły - przedstawia historię swojej szkoły i biografię jej patrona |
- podaje sposoby aktywnego uczestniczenia w życiu szkoły
|
- omawia wybrany problem swojej społeczności szkolnej i wskazuje sposoby jego rozwiązania |
7. Normy i zasady |
- formalne i nieformalne normy społeczne - funkcje norm społecznych - prawa obywatelskie - tolerancja i rodzaje nietolerancji - dyskryminacja osób i grup społecznych |
- rozpoznaje podstawowe zasady i normy współżycia społecznego - wymienia podstawowe prawa obywatelskie Polaków - omawia przyczyny dyskryminacji w szkole |
- wyjaśnia, dlaczego należy przestrzegać norm społecznych - tłumaczy, na czym polega tolerancja i nietolerancja - podaje przyczyny nietolerancji
|
- podaje przykłady postępowania zgodne z określonymi normami - omawia skutki nieprzestrzegania norm społecznych - przedstawia prawa i wolności obywatelskie Polaków - określa, czym zajmuje się Rzecznik Praw Obywatelskich w Polsce - wyjaśnia termin: wolność słowa - rozpoznaje zagrożenia związane z nietolerancją, na podstawie tekstu źródłowego |
- uzasadnia, które normy społeczne uważa za najważniejsze - wymienia przykłady nietolerancji we współczesnym świecie
|
- przedstawia sposoby zapobiegania dyskryminacji w szkole |
Rozdział II: Naród i społeczeństwo |
||||||
1. Mój udział w życiu społecznym |
- społeczność - społeczność lokalna - tradycja lokalna - lokalne stowarzyszenia i organizacje - potrzeby człowieka i ich podział - hierarchia potrzeb
|
- wyjaśnia terminy: społeczność, społeczność lokalna - tłumaczy, czym są potrzeby - wskazuje potrzeby niższego i wyższego rzędu
|
- wymienia elementy składające się na tradycję lokalną swojego miejsca zamieszkania - podaje informacje na temat swojej najbliższej okolicy - wymienia różne sposoby realizacji tej samej potrzeby |
- wymienia korzyści płynące z życia w społeczności - podaje przykłady stowarzyszeń i organizacji lokalnych - charakteryzuje działalność lokalnego stowarzyszenia, na podstawie tekstu źródłowego - przedstawia hierarchię potrzeb według A. Maslowa |
- określa zadania lokalnych stowarzyszeń i organizacji - omawia problemy występujące w społeczności lokalnej
|
- inicjuje działania mające na celu rozwiązanie lokalnych problemów |
2. Razem stanowimy naród |
- naród - tożsamość narodowa - dziedzictwo narodowe - symbole narodowe i ich historia - kształtowanie się narodu polskiego
|
- wyjaśnia termin: naród - wymienia polskie symbole narodowe
|
- wyjaśnia terminy: tożsamość narodowa, dziedzictwo narodowe - podaje daty polskich świąt narodowych - omawia czynniki sprzyjające kształtowaniu się narodów |
- podaje przykłady polskiego dziedzictwa narodowego - określa rolę symboli narodowych
|
- przedstawia etapy powstawania narodu polskiego - wyjaśnia, dlaczego utrata niepodległości i okres zaborów wpłynęły na kształtowanie świadomości narodowej Polaków |
- wymienia zalety uczestnictwa w tworzeniu kultury narodowej - omawia dobre oraz złe strony wielonarodowości |
3. Od patriotyzmu do szowinizmu |
- ojczyzna - mała ojczyzna - patriotyzm - patriotyzm lokalny - nacjonalizm, szowinizm, rasizm, kosmopolityzm - stereotypy narodowe
|
- wyjaśnia terminy: ojczyzna, patriotyzm - przedstawia obowiązki obywateli wobec ojczyzny
|
- tłumaczy, na czym polega patriotyzm lokalny - wymienia rodzaje patriotyzmu, na podstawie tekstu źródłowego - charakteryzuje różne postawy patriotyczne – nacjonalizm, szowinizm i kosmopolityzm - określa, czym jest stereotyp i wymienia jego cechy - wyjaśnia, czym był Holocaust |
- wskazuje różnice pomiędzy patriotyzmem a nacjonalizmem i szowinizmem
|
- charakteryzuje współczesne formy patriotyzmu - omawia przyczyny Holocaustu |
- wyjaśnia znaczenie stereotypu w odniesieniu do narodów - podaje przykłady pozytywnych stereotypów narodowych |
4. Mniejszości narodowe |
- mniejszości narodowe i etniczne - prawa mniejszości narodowych i etnicznych - emigracja i imigracja - Polonia na świecie
|
- wyjaśnia terminy: mniejszości narodowe, mniejszości etniczne - wymienia mniejszości narodowe i etniczne mieszkające w Polsce
|
- podaje podstawowe prawa mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce - uzasadnia konieczność poszanowania odrębności kulturowej mniejszości narodowych - wskazuje największe skupiska Polonii na świecie |
- omawia prawa mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce - wskazuje na mapie państwo, w którym znajduje się największe skupisko Polonii - podaje czynniki wpływające na kształtowanie poczucia odrębności kulturowej, na podstawie tekstu źródłowego |
- wskazuje więzi łączące Polonię z państwem i narodem polskim - wymienia dziedziny aktywności Polonii - omawia pozytywne i negatywne skutki emigracji Polaków |
- ocenia stosunek Polaków do mniejszości narodowych
|
5. Społeczeństwo i hierarchia społeczna |
- społeczeństwo - społeczeństwo informacyjne - globalna wioska - klasy i warstwy społeczne - awans społeczny i degradacja społeczna |
- wyjaśnia termin: społeczeństwo - wymienia klasy społeczne
|
- wyjaśnia termin: globalna wioska - tłumaczy, czym jest społeczeństwo informacyjne - wskazuje różnice między życiem społeczeństwa pierwotnego i współczesnego - charakteryzuje klasę średnią |
- charakteryzuje klasy i warstwy społeczne - wymienia korzyści wynikające z obecności w społeczeństwie klasy średniej, na podstawie tekstu źródłowego |
- opisuje funkcjonowanie wybranego społeczeństwa pierwotnego - przedstawia dobre i złe strony przynależności do wybranej klasy społecznej
|
- wyjaśnia, na czym polega awans społeczny i degradacja społeczna |
6. Polskie społeczeństwo |
- współczesne społeczeństwo polskie - podział klasowy polskiego społeczeństwa
|
- wymienia klasy społeczne występujące w Polsce
|
- charakteryzuje współczesne społeczeństwo polskie - przedstawia kwestie związane ze szkolnictwem wyższym w Polsce, na podstawie tekstu źródłowego |
- charakteryzuje problemy społeczne występujące w Polsce
|
- omawia poziom wykształcenia społeczeństwa polskiego - przedstawia korzyści i zagrożenia, jakie niesie ze sobą powszechny dostęp do internetu |
- tłumaczy przyczyny małej liczebności polskiej klasy średniej |
Rozdział III: Państwo |
||||||
1. Po co ludziom państwo? |
- państwo - państwa federacyjne i unitarne - cechy państwa - funkcje państwa - obywatelstwo - narodowość |
- wyjaśnia termin: państwo - przyporządkowuje Polskę do właściwego rodzaju państwa - wymienia cechy państwa |
- podaje nazwy trzech państw federacyjnych i unitarnych - określa funkcje państwa - rozróżnia pojęcia obywatelstwo i narodowość |
- omawia cechy państwa - opisuje wewnętrzne i zewnętrzne funkcje państwa - wyjaśnia termin: repatriacja |
- wskazuje na mapie państwa federacyjne i unitarne - przedstawia sposoby uzyskania obywatelstwa polskiego
|
- samodzielnie tworzy definicje państwa federacyjnego i państwa unitarnego - ocenia relacje państwo – obywatel
|
2. Ustroje polityczne |
- państwa demokratyczne, autorytarne i totalitarne - republika - monarchia - system prezydencki, parlamentarny i mieszany |
- charakteryzuje ustroje: demokratyczny, autorytarny i totalitarny - wskazuje różnice między monarchią a republiką
|
- wymienia nazwy dwóch państw demokratycznych, autorytarnych i totalitarnych - podaje nazwy dwóch monarchii i republik - opisuje, na czym polegają mechanizmy wpajania społeczeństwu określonej ideologii, na podstawie tekstu źródłowego |
- charakteryzuje rolę obywateli w państwie demokratycznym, autorytarnym i totalitarnym - wyjaśnia terminy: ideologia, gospodarka centralnie sterowana, kadencja
|
- opisuje sposoby powstawania trzech typów ustrojów politycznych - wyjaśnia genezę różnych form rządów - wskazuje na mapie państwa demokratyczne, autorytarne i totalitarne - odszukuje na mapie monarchie i republiki |
- rozpoznaje przywódców najważniejszych państw współczesnych - wyjaśnia terminy: indoktrynacja, pucz, system prezydencki, parlamentarny i mieszany
|
3. Demokracja |
- demokracja bezpośrednia i pośrednia - istota demokracji - termin: prawa człowieka - prawa i wolności obywatelskie w państwie demokratycznym
|
- wyjaśnia istotę demokracji - wymienia prawa i wolności obywatelskie w państwie demokratycznym - wyjaśnia terminy: radni, posłowie, referendum |
- odróżnia demokrację bezpośrednią od pośredniej - podaje przykłady zastosowania różnych form demokracji bezpośredniej i pośredniej - tłumaczy, czym jest kultura polityczna, na podstawie tekstu źródłowego - uczestniczy w dyskusji na temat stosowania zasad demokratycznych w życiu codziennym - wyjaśnia terminy: inicjatywa obywatelska, plebiscyt, konsultacje społeczne |
- wyjaśnia, w jaki sposób państwo demokratyczne dba o dobro obywateli - wymienia przykłady praw przysługujących obywatelom w krajach demokratycznych - przyporządkowuje prawa obywateli do odpowiednich kategorii praw |
- tłumaczy, na czym polegają różne rodzaje demokracji - uzasadnia wyższość demokracji nad innymi ustrojami politycznymi
|
- ocenia znaczenie kultury politycznej dla funkcjonowania państwa demokratycznego
|
4. Zalety i wady demokracji |
- zalety i wady demokracji - demokracja większościowa i konstytucyjna - dobro państwa a dobro partii |
- wymienia zalety i wady ustroju demokratycznego
|
- tłumaczy, na czym polega demokracja większościowa i demokracja konstytucyjna - wyjaśnia, na czym polegają działania dla dobra państwa
|
- omawia zagrożenia, które wiążą się z demokracją większościową - przedstawia znaczenie współpracy i kompromisu dla funkcjonowania demokracji, na podstawie tekstu źródłowego |
- rozróżnia pojęcia dobro państwa i dobro partii - wymienia cechy charakteru i osobowości, którymi powinien się odznaczać dobry polityk
|
- przedstawia swoją opinię na temat polskiej demokracji |
5. Społeczeństwo obywatelskie |
- obywatelstwo - inicjatywa obywatelska i społeczeństwo obywatelskie - formy społecznego protestu - obywatelskie nieposłuszeństwo |
- wyjaśnia termin: obywatelstwo - wymienia prawa i obowiązki obywatela Polski - omawia cechy charakteryzujące dobrego obywatela
|
- tłumaczy, na czym polega istota społeczeństwa obywatelskiego - przedstawia formy udziału obywateli w życiu publicznym - rozróżnia formy społecznego protestu |
- wymienia cechy, którymi powinny charakteryzować się osoby chcące brać aktywny udział w życiu społecznym, na podstawie tekstu źródłowego - uzasadnia konieczność udziału obywateli w życiu publicznym |
- wyjaśnia terminy: „weto ludowe”, strajk pracowniczy, organizacja pożytku publicznego - uczestniczy w dyskusji dotyczącej wpływu obywateli na sprawy ważne dla całego państwa |
- wskazuje sposoby rozwiązań problemów lokalnych i ogólnokrajowych z wykorzystaniem różnych form inicjatywy obywatelskiej - prowadzi dyskusję dotyczącą wpływu obywateli na sprawy ważne dla całego państwa |
6. Organizacje pozarządowe |
- organizacje pozarządowe - wolontariat - stowarzyszenia i fundacje
|
- rozróżnia trzy sektory życia społecznego - wyjaśnia termin: wolontariat - wyjaśnia termin: organizacja pozarządowa |
- wskazuje różnice między działalnością fundacji i stowarzyszenia - omawia zadania organizacji pozarządowych
|
- przedstawia zasady wolontariatu - tłumaczy, jaką rolę odgrywają w społeczeństwie organizacje non profit, na podstawie tekstu źródłowego |
- podaje przykłady organizacji non profit działających w najbliższej okolicy |
- wskazuje korzyści wynikające z pracy wolontariuszy dla obywatela i społeczeństwa
|
7. Patologie w państwie demokratycznym |
- demagogia - populizm - przykłady patologii władzy: korupcja, biurokratyzacja, centralizacja |
- wymienia patologie władzy - wskazuje przykłady nadmiernej biurokratyzacji |
- wyjaśnia terminy: demagogia, populizm - tłumaczy, na czym polegają: korupcja, biurokratyzacja, centralizacja
|
- rozpoznaje wystąpienie o charakterze populistycznym - wymienia skutki korupcji
|
- uczestniczy w dyskusji lub debacie na temat sposobów zwalczania patologii władzy
|
- prowadzi dyskusję lub debatę na temat sposobów zwalczania patologii władzy - opracowuje szkolną kampanię walki z korupcją |
Rozdział IV: Mój udział w życiu gospodarczym |
||||||
1. Po co ludziom pieniądze? |
- historia pieniądza - karty płatnicze - konto bankowe - funkcje pieniądza |
- wymienia funkcje pieniądza - wyjaśnia, jak należy posługiwać się kartą płatniczą
|
- przedstawia historię pieniądza - omawia funkcje pieniądza |
- uczestniczy w dyskusji na temat przyszłości pieniądza - przedstawia pozytywne strony posiadania karty płatniczej |
- wymienia pozytywne i negatywne skutki nieograniczonego dostępu do pieniędzy |
- tłumaczy ideę wprowadzania wspólnej europejskiej waluty – euro |
2. ABC gospodarki |
- gospodarka i jej działy - gospodarka centralnie planowana - gospodarka wolnorynkowa - popyt i podaż - równowaga rynkowa - konkurencja i monopol |
- wyjaśnia, czym jest gospodarka - wyjaśnia terminy: konkurencja, monopol |
- charakteryzuje poszczególne działy gospodarki - wyjaśnia terminy: popyt, podaż |
- wskazuje różnice pomiędzy gospodarką centralnie planowaną i gospodarką wolnorynkową - tłumaczy, na czym polega monopol i konkurencja |
- charakteryzuje polską gospodarkę - określa zależność między popytem i podażą
|
- wyjaśnia, czym jest koniunktura gospodarcza |
3. Ekonomia w moim domu |
- gospodarstwo domowe - źródła dochodów gospodarstw domowych - budżet domowy - wydatki stałe i zmienne - konsument - prawa konsumenta - obowiązki sprzedawcy - umowa kupna-sprzedaży - gwarancja towaru - reklamacja - dochodzenie praw konsumenta |
- wyjaśnia, czym jest gospodarstwo domowe - przedstawia różne źródła dochodów w gospodarstwach domowych - planuje swoje wydatki - wyjaśnia, kim jest konsument - wymienia podstawowe prawa konsumenta - tłumaczy, czym jest gwarancja towaru
|
- wymienia rodzaje gospodarstw domowych - podaje sposoby zgłaszania reklamacji - wskazuje instytucje zajmujące się ochroną praw konsumenta |
- planuje budżet domowy - wyjaśnia, czym są wydatki stałe i zmienne - podaje, na co należy zwrócić uwagę przy dokonywaniu zakupu towaru - omawia prawa konsumenta i obowiązki sprzedawcy - prawidłowo wypełnia formularz reklamacyjny
|
- określa liczebność i rodzaje współczesnych polskich gospodarstw domowych
|
- wymienia zadania rzecznika konsumentów - tłumaczy, czym zajmuje się Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów |
4. Podatki i budżet państwa |
- idea podatków - rodzaje podatków w Polsce - budżet państwa
|
- wyjaśnia termin: podatek - uzasadnia potrzebę płacenia podatków - wyjaśnia, czym jest budżet państwa
|
- wymienia rodzaje podatków w Polsce - podaje wysokość stawek podatkowych obowiązujących w Polsce - wskazuje źródła dochodów i wydatków państwa |
- charakteryzuje rodzaje podatków w Polsce - tłumaczy, na czym polega zjawisko „szarej strefy” |
- wyjaśnia terminy: deficyt budżetowy, NIP, PIT, CIT, VAT - oblicza wysokość podatku dochodowego płaconego przez obywatela
|
- opisuje sposoby pokrywania deficytu budżetowego - ocenia skalę podatkową obowiązującą w Polsce na tle innych państw - przedstawia własne propozycje inicjatyw, które można by finansować z dochodów państwa |
5. System bankowy |
- system pieniężny - rodzaje banków i ich specyfika - usługi bankowe - reklama usług bankowych |
- wyjaśnia terminy: waluta, konto bankowe, lokata, kredyt - określa istotę działalności banków |
- wyjaśnia terminy: emisja, NBP, Rada Polityki Pieniężnej - omawia prawo popytu i podaży
|
- wskazuje szanse i zagrożenia wynikające z korzystania z różnorodnych usług bankowych
|
- wymienia zadania Narodowego Banku Polskiego i Rady Polityki Pieniężnej - określa czynniki kształtujące prawo popytu i podaży - omawia rolę reklamy w sektorze bankowym |
- wyjaśnia, co wpływa na tworzenie systemu pieniężnego w danym państwie - porównuje i ocenia jakość usług bankowych - prezentuje ofertę wybranych banków internetowych |
6. Giełda papierów wartościowych |
- giełda i jej rodzaje - rodzaje papierów wartościowych - specyfika gry na giełdzie |
- wyjaśnia terminy: giełda, makler, akcja, obligacja
|
- wyjaśnia terminy: indeks giełdowy, hossa, bessa - wskazuje różnice między akcjami a obligacjami |
- wymienia nazwy miast, w których znajdują się największe współczesne giełdy papierów wartościowych
|
- opisuje, na czym polega praca maklera i gra na giełdzie - ocenia ryzyko związane z grą na giełdzie
|
- odszukuje w internecie informacje o wynikach indeksów giełdowych - przedstawia zasady funkcjonowania funduszy inwestycyjnych |
7. Ożywienie gospodarcze i kryzys |
- warunki rozwoju gospodarczego państwa - przyczyny kryzysu gospodarczego - wpływ władz państwowych na rozwój gospodarczy - produkt krajowy brutto i inne wskaźniki gospodarki: produkt narodowy brutto, produkt krajowy brutto na osobę |
- wyjaśnia terminy: koniunktura, recesja, inflacja - wymienia skutki ożywienia i kryzysu gospodarczego dla obywateli
|
- wyjaśnia terminy: produkt krajowy brutto, produkt krajowy brutto na osobę - tłumaczy, za pomocą jakich wskaźników można ocenić stan gospodarki |
- określa czynniki wpływające na ożywienie i kryzys gospodarczy w państwie - wymienia skutki ożywienia i kryzysu gospodarczego dla państwa i przedsiębiorców - wskazuje szanse i zagrożenia wynikające z ingerencji władz państwowych w gospodarkę danego kraju |
- odszukuje w rocznikach statystycznych i internecie informacje o wartości wskaźników stanu gospodarki w Polsce - opisuje mechanizm powstawania inflacji
|
- ocenia aktualny stan polskiej gospodarki - porównuje obecny stan polskiej gospodarki z sytuacją gospodarczą w innych krajach Unii Europejskiej - porównuje wskaźniki poziomu polskiej gospodarki ze wskaźnikami stanu gospodarki innych państw |